Τάση ρήξης στο δυτικό ιμπεριαλιστικό στρατόπεδο

 

Η ομιλία του πρωθυπουργού του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός τράβηξε την παγκόσμια προσοχή. Έγινε πρωτοσέλιδο στα διεθνή μέσα ενημέρωσης και έχει προκαλέσει συζητήσεις που συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Πολλοί την θεώρησαν επίπληξη στην πολιτική των ΗΠΑ, ως «έντονο προβληματισμό σχετικά με τη διάβρωση της μεταπολεμικής τάξης» και ακόμη ως «άμεση αντανάκλαση των βαθύτερων ρωγμών εντός του δυτικού μπλοκ». Το κυρίαρχο μέσο ενημέρωσης του Καναδά (Globe and Mail) την πρόβαλε ως «μανιφέστο για μια νέα εποχή» που «προσέφερε έναν χάρτη στον οποίο πολλές χώρες σκέφτονται τώρα να στραφούν».

Ο Τραμπ έκανε, αμέσως, το εξής χολωμένο και απειλητικό σχόλιο για την ομιλία του Κάρνεϊ: «Παρακολούθησα τον πρωθυπουργό σας χθες. Δεν ήταν τόσο ευγνώμων, θα έπρεπε να μας είναι ευγνώμονες. Ο Καναδάς ζει εξαιτίας των Ηνωμένων Πολιτειών. Να το θυμάσαι, Μαρκ, την επόμενη φορά που θα κάνεις τις παρατηρήσεις σου». Επιχειρήθηκε, μάλιστα, στη συνέχεια, μέσω δήλωσης του υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, να εμφανισθεί ότι ο Κάρνεϊ «ανατρέπει πολύ επιθετικά» τις δηλώσεις του προς τον Τραμπ αλλά ο πρωθυπουργός του Καναδά απάντησε, χωρίς καθυστέρηση, πως «για να είμαι απολύτως σαφής, και το είπα αυτό στον πρόεδρο Τραμπ, εννοούσα αυτό που είπα στο Νταβός».

Γιατί η ομιλία του Καναδού πρωθυπουργού προκάλεσε τόσο διεθνή θόρυβο και ενόχλησε την ηγεσία των ΗΠΑ;
Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα βρίσκεται στο περιεχόμενο της ομιλίας του πρωθυπουργού του Καναδά που έπεσε σαν πέτρα που ραγίζει τη συμμαχική βιτρίνα του δυτικού ιμπεριαλιστικού στρατοπέδου. Ο Καναδάς είναι ένα ιμπεριαλιστικό κράτος που ανήκει στην Ομάδα των Επτά (G7), στο 7μελές διακυβερνητικό πολιτικό και οικονομικό φόρουμ, το οποίο αποτελείται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Γερμανία, η Γαλλία, τη Βρετανία, την Ιαπωνία και την Ιταλία. Από το στόμα του πρωθυπουργού μιας χώρας που συμμετέχει στο πυρήνα των δυτικών ιμπεριαλιστικών κρατών καθώς και στους διεθνείς Οργανισμούς που ελέγχονται από αυτόν (ΝΑΤΟ κ.ά.) στο Νταβός, λοιπόν, ακούστηκε μια τοποθέτηση που έβγαλε στην επιφάνεια οξείες αντιθέσεις που έχουν αναπτυχθεί στο εσωτερικό του. Ο Μαρκ Κάρνεϊ με ένα συμπυκνωμένο λόγο μίλησε «για τη ρήξη στη διεθνή τάξη, την απαρχή μιας σκληρής πραγματικότητας, όπου η γεωπολιτική μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων δεν υπόκειται σε κανέναν περιορισμό».

Τόνισε πως: «η αφήγηση της διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες ήταν εν μέρει ψευδής. Ότι οι ισχυρότεροι εξαιρούνταν όταν τους συνέφερε. Ότι οι εμπορικοί κανόνες εφαρμόζονταν ασύμμετρα […] οι πολυμερείς θεσμοί στους οποίους βασίζονταν οι μεσαίες δυνάμεις -ο ΠΟΕ, ο ΟΗΕ, η COP, η αρχιτεκτονική της συλλογικής επίλυσης προβλημάτων- έχουν αποδυναμωθεί δραστικά».

Επίσης πως «ζούμε σε μια εποχή ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων […] η διεθνής τάξη βασισμένη σε κανόνες υποχωρεί […] οι μεγάλες δυνάμεις άρχισαν να χρησιμοποιούν την οικονομική ολοκλήρωση ως όπλο. Τους δασμούς ως μοχλό πίεσης. Τις χρηματοπιστωτικές υποδομές ως μέσο εξαναγκασμού. Τις εφοδιαστικές αλυσίδες ως ευπάθειες προς εκμετάλλευση. Η ίδια η ολοκλήρωση καθίσταται πηγή υποταγής σου […] Να αποκαλούμε το σύστημα όπως πραγματικά είναι: μια περίοδος εντεινόμενου ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων, όπου οι ισχυρότεροι επιδιώκουν τα συμφέροντά τους χρησιμοποιώντας την οικονομική ολοκλήρωση ως όπλο εξαναγκασμού».
Και κατέληξε: «Ας είμαι σαφής: βρισκόμαστε εν μέσω ρήξης, όχι μετάβασης».

Η περιγραφή της «σκληρής πραγματικότητας» που κάνει εδώ ο Καναδός πρωθυπουργός γίνεται από την σκοπιά μιας «μεσαίας» ιμπεριαλιστικής δύναμης, όπως και ο ίδιος αυτοχαρακτηρίζει τον Καναδά, που νοιώθει πάνω του την πίεση και τον εξαναγκασμό που ασκούν ο ανταγωνισμός και η γεωπολιτική των μεγάλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Πίεση και εξαναγκασμό σε τέτοιο βαθμό που ο ηγέτης αυτής της «μεσαίας» ιμπεριαλιστικής δύναμης να μιλά για απειλή υποταγής στις ισχυρές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις που οδηγεί σε ρήξη μαζί τους.

Να σημειωθεί ότι η ομιλία του Μαρκ Κάρνεϊ εκφωνήθηκε σε μια στιγμή όπου έχουν προηγηθεί η επιβολή δασμών σε καναδικά προϊόντα από τον Τραμπ και οι αμερικάνικες απειλές κατά της εθνικής κυριαρχίας του, με τον Τραμπ να ζητά ο Καναδά να γίνει «51η πολιτεία» των ΗΠΑ!

Εκφράζει μια αντίδραση στην επιθετική πολιτική των ΗΠΑ αλλά και μια κατεύθυνση αντιμετώπισης των συμπληγάδων των μεγάλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων που συμπιέζουν και τα κράτη μεσαίας ιμπεριαλιστικής δύναμης. Μια αντίδραση που δεν αρκείται μόνο σε μια περιγραφή της σκληρής πραγματικότητας που διαμορφώνει ο ανταγωνισμός των μεγάλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων για παγκόσμια ηγεμονία αλλά προχωρεί και σε υποδείξεις ενεργειών που πρέπει να κάνουν οι «μεσαίες δυνάμεις». Αναφέρεται επικριτικά στο ότι «υπάρχει έντονη τάση τα κράτη να συμμορφώνονται για να αποφύγουν τις συγκρούσεις: να προσαρμόζονται, να αποφεύγουν τις τριβές, να ελπίζουν ότι η συμμόρφωση θα αγοράσει ασφάλεια» προσθέτοντας ότι η συμμόρφωση «δεν θα αγοράσει» την ασφάλεια.

Προχωρεί ακόμα πιο πέρα για να πει πως «οι μεσαίες δυνάμεις πρέπει να δράσουν από κοινού διότι αν δεν βρίσκεσαι στο τραπέζι, βρίσκεσαι στο μενού». Πρόκειται για ένα σαφές καυστικό υπονοούμενο πως αν οι μεσαίες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις δεν δράσουν από κοινού θα τις «καταβροχθίσουν» οι μεγάλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις. Μάλιστα προς επίρρωση αυτής της έκκλησης «κοινής δράσης των μεσαίων δυνάμεων» εξηγεί πως «όταν διαπραγματευόμαστε μόνο διμερώς με μια ηγεμονική δύναμη, διαπραγματευόμαστε από θέση αδυναμίας. Αποδεχόμαστε ό,τι προσφέρεται. Ανταγωνιζόμαστε μεταξύ μας ποιος θα είναι πιο πρόθυμος να προσαρμοστεί. Αυτό δεν είναι κυριαρχία. Είναι η παράσταση της κυριαρχίας, με αποδοχή της υποτέλειας. Σε έναν κόσμο ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων, τα κράτη που βρίσκονται ενδιάμεσα έχουν μία επιλογή: να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για εύνοια ή να συνδυάζονται για να δημιουργήσουν μια τρίτη οδό […] (οι μεσαίες δυνάμεις) έχουν τα περισσότερα να κερδίσουν από έναν κόσμο γνήσιας συνεργασίας […] συνεργαζόμαστε με ομοϊδεάτισσες δημοκρατίες ώστε να μη βρεθούμε τελικώς αναγκασμένοι να επιλέξουμε μεταξύ ηγεμονιών».

Η ομιλία του Καναδού πρωθυπουργού αντανακλά τη σκέψη που αναπτύσσεται σε μια μερίδα των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, για να αντεπεξέλθουν στην πίεση και τις απειλές των μεγάλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων και για να μπορέσουν να διατηρήσουν και να συνεχίζουν να διεκδικούν χώρο στην παγκόσμια σκηνή. Αντιστοιχεί σε μια τάση που έχει εμφανιστεί μέσα στο ιμπεριαλιστικό στρατόπεδο και δεν περιορίζεται μόνο στον Καναδά, που την εξέφρασε τώρα με παρρησία και περισσότερη ευκρίνεια.

Φαίνεται και σε δηλώσεις, όπως τις πρόσφατες του Βέλγου πρωθυπουργού Μπαρτ Ντε Βέβερ ότι η Ευρώπη βασίζεται εδώ και καιρό στο «μεγάλο ραβδί» των ΗΠΑ για προστασία, για να διαπιστώσει ότι το ίδιο ραβδί χρησιμοποιείται τώρα εναντίον των συμμάχων τους και ότι η Ευρώπη μπορεί από ένας «ευτυχισμένος υποτελής» να γίνει ένας «άθλιος σκλάβος» εάν δεν χαράξει «κόκκινες γραμμές». Γιατί, όπως πρόσθεσε, όταν ο Τραμπ ισχυρίζεται ότι «αγαπά την Ευρώπη», εννοεί «27 ξεχωριστές χώρες που ζουν υποτελείς ή τείνουν προς τη δουλεία»!

Φαίνεται και από τις δηλώσεις του Ολλανδού πρωθυπουργού Ντικ Σουφ, που υποστήριξε δημόσια ότι η Ευρώπη πρέπει να είναι σε θέση να ενεργεί πιο ανεξάρτητα, τόσο στρατιωτικά όσο και οικονομικά, και να δείξει μια ραχοκοκαλιά και να αντισταθεί στις ΗΠΑ.
Και οι φωνές αυτές ακούγονται μετά την κλιμάκωση των εκβιασμών και των επιθέσεων του Τραμπ κατά της Ευρώπης, με τελευταία αυτήν κατά της Γροιλανδίας.

Δεν σημαίνει αυτό ότι δεν υπάρχουν και αντίθετες φωνές στην Ευρώπη, όπως του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Ολλανδού Μαρκ Ρούτε, που δήλωσε πριν λίγες μέρες πως «ονειρεύεται» η Ευρώπη ότι μπορεί να αμυνθεί χωρίς τις ΗΠΑ και ότι δεν θα μπορούσε «ποτέ»να μείνει χωρίς τις ΗΠΑ.

Ωστόσο, το «βρισκόμαστε εν μέσω ρήξης» δεν είναι απλά μια κουβέντα που είπε ο Καναδός πρωθυπουργός. Είναι μια κίνηση που αρχίζει να παίρνει και λιγότερο ή περισσότερο ανοικτές πρακτικές εκφράσεις. Όπως οι μεταβολές στην πολιτική του Καναδά που ανακοίνωσε ο Κάρνεϊ στο Νταβός λέγοντας πως «ο Καναδάς ήταν από τους πρώτους που άκουσαν το καμπανάκι αφύπνισης, γεγονός που μας οδήγησε σε θεμελιώδη μεταβολή της στρατηγικής μας στάσης» και «επαναβαθμονομεί τις σχέσεις του» γιατί «οι ηγεμονίες δεν μπορούν διαρκώς να εμπορευματοποιούν τις σχέσεις τους. Οι σύμμαχοι θα διαφοροποιούνται για να αντισταθμίσουν την αβεβαιότητα, να αγοράσουν ασφάλεια, να αυξήσουν τις επιλογές τους». Αυτήν την «διαφοροποίηση» μπορεί να την διακρίνει κανείς και στην «ξαφνική» συρροή επισκέψεων των πρωθυπουργών του Καναδά, της Βρετανίας, της Ιρλανδίας, της προηγηθείσας του Μακρόν της Γαλλίας και της επερχόμενης του Γερμανού καγκελάριου Μερτς στο Πεκίνο, που χαρακτηρίζονται και σαν κινήσεις «στρατηγικής αντιστάθμισης» στην επιθετική πολιτική του Τραμπ.

Είναι ορατό ότι οι διατλαντικές σχέσεις έχουν μπει σε μια φάση διατάραξης, τα ρήγματα των ΗΠΑ με τις υπόλοιπες δυτικές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις διευρύνονται και, αν αυτή τάση αναπτυχθεί, θα υπάρξει ισχυρός αντίκτυπος στη Δυτική Συμμαχία και σοβαρές αναδιατάξεις στο χάρτη των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων.

πηγή: Λαϊκός Δρόμος