Μόνιμες ΣτήλεςΔιεθνή Η ένταση του γεωπολιτικού φόβου και των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών διαβρώνει την ισχύ του δολαρίου

 

Τα φιλοπόλεμα γεράκια των ΗΠΑ κατανοούν ότι αβέβαιο μέλλον τούς επιφυλάσσει ο διεθνής ιμπεριαλιστικός ανταγωνισμός. Η ένταση της πολυεπίπεδης επιθετικής τους πολιτικής αυτό ακριβώς δείχνει. Εξ άλλου έχουν περάσει πάνω από 100 χρόνια που «Ο ιμπεριαλισμός ή η κυριαρχία του χρηματιστικού κεφαλαίου είναι η ανώτατη εκείνη βαθμίδα του καπιταλισμού, όπου ο χωρισμός αυτός παίρνει πελώριες διαστάσεις. Η υπεροχή του χρηματιστικού κεφαλαίου πάνω σ’ όλες τις υπόλοιπες μορφές του κεφαλαίου σημαίνει κυρίαρχη θέση του εισοδηματία και της χρηματιστικής ολιγαρχίας, σημαίνει ξεχώρισμα μερικών κρατών που κατέχουν τη χρηματιστική “δύναμη” απ’ όλα τα υπόλοιπα» (Λένιν, Ιμπεριαλισμός ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού).

Αυτή ακριβώς τη δύναμη εκφράζει το χρηματιστικό κεφάλαιο των ΗΠΑ και το νόμισμά τους, το δολάριο. Μετά το Β΄ παγκόσμιο πόλεμο, χρόνια συνεχίζει να λεηλατεί πλούτο σε παγκόσμια κλίμακα μέσω των πολυεθνικών μονοπωλίων και του χρηματιστικού κεφαλαίου, σαν αποτέλεσμα της παγκόσμιας ιμπεριαλιστικής ηγεμονίας. Στη διεθνή σκηνή, η κεντρική θέση των ΗΠΑ δεν βασίζεται αποκλειστικά στην ανεπτυγμένη παραγωγική βάση αλλά στη διαμόρφωση και εκμετάλλευση ενός πλέγματος εξαρτημένων χωρών, στη νομή ενός μεγάλου κομματιού της παγκόσμιας αγοράς, στα τεχνολογικά πλεονεκτήματα, αλλά και -το πιο σημαντικό- στη στήριξη της πολιτικής των κανονιοφόρων και επεμβάσεων. Υπό τον οικονομικό, πολιτικό, στρατιωτικό εξαναγκασμό και τις επεμβάσεις του αμερικανικού ιμπεριαλιστικού στρατού, το δολάριο ΗΠΑ έχει εγγυηθεί τη θέση του ως το κύριο νόμισμα στο παγκόσμιο εμπορικό και τραπεζικό σύστημα.

Όμως, «Ραγδαίες εξελίξεις σημειώνονται στη διεθνή σκηνή τα τελευταία χρόνια σαν αποτέλεσμα της αλλαγής του παγκόσμιου συσχετισμού δυνάμεων ανάμεσα στις μεγάλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις και της διαπάλης τους για την αναδιανομή των σφαιρών επιρροής. Στη βάση αυτών των διεργασιών είχαμε μια σειρά κρίσιμες στρατιωτικοπολιτικές εξελίξεις με πιο σημαντικές το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία, […] Τον πόλεμο του Ισραήλ, του κράτους εξολοθρευτή, που πνίγει στο αίμα το λαό της Παλαιστίνης […] και τις αλλεπάλληλες στρατιωτικές επιθέσεις των αμερικανοβρετανών στην Ερυθρά Θάλασσα ενάντια στην Υεμένη, που απειλούν να ρίξουν στη φωτιά του πολέμου όλη τη Μέση Ανατολή […] Την τρομερή κλιμάκωση των συμβατικών εξοπλισμών και την κούρσα των πυρηνικών εξοπλισμών μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας, Κίνας και τις νέες στρατιωτικές συνεργασίες που συγκροτούνται. Την ανάδυση, τέλος, ενός νέου οικονομικο-πολιτικού παράγοντα, των χωρών BRICS, με ξεχωριστή σημασία και βαρύτητα στην παγκόσμια σκηνή […] Οι μεγάλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις ακροβολίζονται σε μια άγρια διαμάχη ενίσχυσης της παγκόσμιας επιρροής τους. Ένας επιθετικός παροξυσμός επικρατεί, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Ασία. Στην ημερήσια διάταξη βρίσκεται το ξαναμοίρασμα των αγορών και των ζωνών επιρροής και η κατάπνιξη του αγώνα των λαών για την εθνική και κοινωνική τους απελευθέρωση. […]».
(7ο συνέδριο του Μ-Λ ΚΚΕ)

Τα τελευταία χρόνια, με βάση αυτές τις εξελίξεις παρατηρείται νομισματική διεύρυνση και αλλαγές στα πεδία δράσης του παγκόσμιου χρηματιστικού κεφαλαίου με τη λεγόμενη αποδολαριοποίηση, η οποία συνεπάγεται σημαντική μείωση της χρήσης του δολαρίου στο εμπόριο και στις χρηματοοικονομικές συναλλαγές, μειώνοντας την εθνική, θεσμική και εταιρική ζήτηση. Πιο συγκεκριμένα, αν το δολάριο ιδωθεί σε επίπεδο παγκόσμιου αποθεματικού και επενδύσεων στη βάση των παραπάνω εξελίξεων: η παγκόσμια ζήτηση για δολάρια και αμερικανικά ομόλογα θα μειωθεί (καθώς οι κεντρικές τράπεζες διαφοροποιούν τα αποθέματά τους), οι ΗΠΑ ενδέχεται να αναγκαστούν να αυξήσουν τα επιτόκια για να προσελκύσουν αγοραστές για το τεράστιο κρατικό χρέος τους. Ένα υποτιμημένο δολάριο καθιστά τις εισαγωγές πιο ακριβές για τους Αμερικανούς καταναλωτές, αυξάνοντας τον πληθωρισμό.

Παράλληλα, οι ΗΠΑ απολαμβάνουν τη δυνατότητα να τυπώνουν δολάρια (και ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα), γεγονός που τους επιτρέπει να χρηματοδοτούν τα μεγάλα ελλείμματα και να ξεπερνούν έτσι τον πληθωρισμό. Το δολάριο λειτουργεί ως εργαλείο της ιμπεριαλιστικής τους πολιτικής, την εξαγωγή κεφαλαίου για επενδύσεις, τις κυρώσεις και τον τοκογλυφικό δανεισμό άλλων κρατών. Η αποδολαριοποίηση, που ήδη έχει ξεκινήσει με την έκδοση του ευρώ, μειώνει αυτό το προνομιακό καθεστώς, αν οι χώρες μπορούν και συναλλάσσονται σε άλλα νομίσματα (πχ ευρώ, γιουάν, ρούβλια).

Στη διεθνή σκηνή δυσμενή γεγονότα υπονομεύουν την «ασφάλεια» και σταθερότητα του δολαρίου, όπως η συνολική θέση των ΗΠΑ ως ηγετικής οικονομικής, πολιτικής και στρατιωτικής δύναμης στον κόσμο. Ακόμη, η ένταση της ταξικής πάλης στο εσωτερικό των ΗΠΑ θα μπορούσε να υπονομεύσει τη σταθερότητα της διακυβέρνησής τους, η οποία στηρίζει το ρόλο ως παγκόσμιου ασφαλούς καταφυγίου. Επίσης, η συνεχιζόμενη δασμολογική πολιτική θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει την απώλεια της εμπιστοσύνης των επενδυτών στα αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία.

Πλάι σε αυτά, αποτυπώνονται θετικές εξελίξεις εκτός των ΗΠΑ που ενισχύουν την αξιοπιστία εναλλακτικών νομισμάτων –για παράδειγμα, οικονομικές εξελίξεις και πολιτικές στην ιμπεριαλιστική Κίνα και οι BRICS. Η τάση αποδολαριοποίησης, στο εμπόριο πχ, είναι ένα πλεονέκτημα για χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία, η Ταϊλάνδη και η Ινδονησία, οι οποίες μπορούν πλέον όχι μόνο να αγοράζουν πετρέλαιο με έκπτωση, αλλά και να το πληρώνουν με τα δικά τους τοπικά νομίσματα. Στη Λατινική Αμερική, επίσης, γίνονται συζητήσεις εντός των χωρών του Mercosur για τη δημιουργία και εκεί ενός κοινού νομίσματος.

Ουσιαστικά, η διαδικασία αποδολαριοποίησης θα μπορούσε να μετατοπίσει την ισορροπία δυνάμεων μεταξύ των χωρών και αυτό θα μπορούσε, με τη σειρά του, να αναδιαμορφώσει την παγκόσμια οικονομία και τις αγορές. Ο αντίκτυπος θα γινόταν πιο αισθητός στις ΗΠΑ, όπου η αποδολαριοποίηση πιθανότατα θα οδηγούσε σε υποτίμηση και υποαπόδοση των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων τους σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο.

Τα ιμπεριαλιστικά γεράκια των ΗΠΑ βλέπουν ότι το μερίδιο των ΗΠΑ στις παγκόσμιες εξαγωγές και την παραγωγή έχει μειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες, ενώ της Κίνας έχει αυξηθεί σημαντικά. Παρ’ όλα αυτά, η συναλλακτική κυριαρχία του δολαρίου εξακολουθεί να είναι εμφανής στον όγκο των συναλλαγματικών ισοτιμιών, στην τιμολόγηση συναλλαγών, στην ονομαστική αξία των διασυνοριακών υποχρεώσεων και στην έκδοση χρέους σε ξένο νόμισμα. Σύμφωνα με στοιχεία του ΔΝΤ, η σύνθεση των προσδιορισμένων παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων και με βάση τις αναφορές των κεντρικών τραπεζών: Έχουμε το μερίδιο του δολαρίου στα παγκόσμια αποθέματα να μειώνεται (από ~70% το 1999, σε 65,5% το 2003, σε κάτω από 57% το 2025 και με πρόβλεψη το 2030 σε ~50%).

Τα προηγούμενα χρόνια η δυναμική του, μετά την «αποχρυσοποίηση» των νομισμάτων, επέτρεψε στο ιμπεριαλιστικό χρηματιστικό κεφάλαιο των ΗΠΑ να μεγιστοποιεί τα κέρδη του με θύματα όλες τις υπόλοιπες οικονομίες. Στις σύγχρονες συνθήκες, η αντίστροφη μέτρηση για τις ΗΠΑ έχει ήδη αρχίσει. Τα «μηνύματα» καταδεικνύουν ότι δύσκολα θα αναστραφεί αυτή η πορεία.

Τα τελευταία χρόνια, στα πλαίσια του γεωπολιτικού φόβου και των οικονομικών ανταγωνισμών, παρατηρούνται αυξανόμενες οι τιμές που κινούνται τα πολύτιμα μέταλλα και ειδικότερα ο χρυσός και το ασήμι. Δυστυχώς, το φαινόμενο αυτό δεν συμβαίνει για πρώτη φορά και θα υπενθυμίζει πάντα στους λαούς το μεγάλωμα της φτώχειας και τον πόλεμο. Ο ρυθμός ανόδου της τιμής τους θα αυξάνει όσο η εμπιστοσύνη των καπιταλιστών επενδυτών στο νομισματικό σύστημα και ειδικότερα στο δολάριο θα αμφισβητείται. Και ένα ερώτημα θα έρχεται αμείλικτο στην επιφάνεια: αν και κατά πόσο το ιμπεριαλιστικό χρηματιστικό κεφάλαιο και οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ θα έχουν τη δυνατότητα να δημιουργούν χρήμα είτε με τους ελλειμματικούς προϋπολογισμούς και με κάθε νέα έκδοση δανείου, είτε με το να τυπώνουν χαρτονομίσματα όποτε χρειάζονται λεφτά για να πληρώσουν τα χρέη τους, διαδικασίες που συντηρούνται όπως αναφέραμε εξαιτίας της αποθεματικής δύναμης του δολαρίου.

Εμείς θα λέγαμε ότι κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από μια κρίση τυπώνοντας χρήμα. Αυτό το τελευταίο γεγονός είναι που προβληματίζει. Δηλαδή οι ΗΠΑ θα δυσκολεύονται με την υποτίμηση του δολαρίου όλο και περισσότερο και στη συνέχεια, αν θα βρίσκουν τους απαραίτητους ξένους θεσμικούς αγοραστές για το χρέος, οπότε και η χρεοκοπία και ο πόλεμος να είναι υπαρκτά σενάρια. Βέβαια η αμερικάνικη στρατιωτική ηγεμονία και η συνεπακόλουθη διευρυμένη επιθετικότητα παρέχει σήμερα τη δυνατότητα να τα αμφισβητεί όλα. Συμφωνίες ανατρέπονται και μονόπλευρες επιθετικές διεκδικήσεις αναδεικνύονται. Όσο μάλιστα «Η ραγδαία άνοδος της Κίνας σε όλους τους τομείς, οικονομικό, πολιτικό, στρατιωτικό, τεχνολογικό, την έχει καταστήσει, από καιρό, κύριο στρατηγικό αντίπαλο και ανταγωνιστή των ΗΠΑ. Αυτό υπαγορεύει στην αμερικάνικη ηγεσία να μετατοπίσει το επίκεντρο του ανταγωνισμού της στην Ασία, όπου κατευθύνει εκεί τις κύριες δυνάμεις των ΗΠΑ για να αντιμετωπίσει με τους συμμάχους της τον κινέζικο ιμπεριαλισμό σε μια μεγάλη αντιπαράθεση για την παγκόσμια ηγεμονία». (Λ.Δ. Η νέα Εθνική Στρατηγική Α- σ­φά­­λειας των ΗΠΑ – Το φιλοπόλεμο δόγμα της εξωτερικής πολιτικής Τραμπ για την παγκόσμια ηγεμονία των ΗΠΑ), όσο η Ρωσία θα υπερασπίζεται και αυτή τα ιμπεριαλιστικά της συμφέροντα, τόσο οι επιθετικές στρατιωτικές απειλές, οι επεμβάσεις και η πολεμική τρομοκρατία θα αποτελούν το βασικό όπλο του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού (Βενεζουέλα, Ιράν, Συρία, Λιβύη). Παρ’ όλο τον πολεμικό παροξυσμό και την αμερικάνικη επιθετικότητα, πολλά κράτη αντικαθιστούν τα περιουσιακά στοιχεία, πωλούν κρατικά ομόλογα ΗΠΑ και αγοράζουν χρυσό και ασήμι για να μετριάσουν τους κινδύνους της αβέβαιης οικονομικής πραγματικότητας και από τα επίπεδα χρέους των ΗΠΑ (38,5 τρισεκατομμύρια δολάρια).

Εδώ και πολλά χρόνια η «αποχρυσοποίηση» των νομισμάτων επέτρεψε στους μεγαλοτοκογλύφους τραπεζίτες να μεγιστοποιήσουν κέρδη με θύματα όλες τις υπόλοιπες οικονομίες, και αυτός είναι ο λόγος της μεγάλης ανάπτυξης του παγκόσμιου τραπεζικού τομέα και περισσότερο των ΗΠΑ και της Αγγλίας.

Γι’ αυτό πολλοί καπιταλιστές επενδυτές έχουν παρατήσει τις επενδύσεις σε νομίσματα και μετατρέπουν τις «περιουσίες» τους (τα κλοπιμαία από την υπεραξία) σε χρυσό. Οι κεντρικές τράπεζες (Κίνα, Ινδία, Ρωσία, Πολωνία, Τουρκία κ.ά.) έχουν πουλήσει τμήματα των αμερικανικών ομολόγων τα τελευταία χρόνια και έχουν ανακατανείμει ορισμένα από αυτά τα κεφάλαια σε φυσικά αποθέματα χρυσού και αργύρου. Αυτή η τάση θα ενισχύεται όσο ο συνδυασμός γεωπολιτικών κινδύνων και η επιθυμία για διαφοροποίηση μακριά από περιουσιακά στοιχεία σε δολάρια και οι πληθωριστικές πιέσεις θα εξελίσσονται εν μέσω παγκόσμιας πολυεπίπεδης αβεβαιότητας (πχ δασμοί, κυρώσεις των ΗΠΑ, πολεμικές συγκρούσεις). Την «κίνηση» αυτή δεν την κάνουν όλα τα κράτη ομοιόμορφα. Ορισμένοι Ευρωπαίοι μεγαλοεπενδυτές αύξησαν τις θέσεις τους στα κρατικά ομόλογα ΗΠΑ το 2025 στηρίζοντας τον «Αμερικανό φίλο».

Όμως το μοτίβο είναι σαφές μεταξύ των βασικών μελών των BRICS και των κεντρικών τραπεζών τους, όπως περιγράφεται λεπτομερώς σε πρόσφατα δεδομένα. Η Κίνα και η Ινδία ηγούνται της τάσης. Η Κίνα, ο τρίτος μεγαλύτερος ξένος κάτοχος ομολόγων ΗΠΑ (μετά την Ιαπωνία και Μ. Βρετανία), έχει πουλήσει δισεκατομμύρια εν μέσω κλιμάκωσης των αμερικανικών δασμών και μιας ώθησης για αποδολαριοποίηση. Η Ινδία ακολούθησε το παράδειγμά της. Αυτά τα κράτη «πετάνε» ομόλογα για να αντισταθμιστούν από την αστάθεια της πολιτικής των ΗΠΑ. Η προσπάθεια του Ντόναλντ Τραμπ να «προλάβει» τις εξελίξεις και να «ανοικοδομήσει» τη βιομηχανική βάση των ΗΠΑ χρησιμοποιώντας δασμούς δεν φέρνει τα απαιτούμενα αποτελέσματα και θα επιταχύνει κινήσεις ορισμένων χωρών των BRICS και ιδιαίτερα της Κίνας προς εναλλακτικές χρηματοοικονομικές υποδομές που δεν θα εξαρτώνται από το δολάριο. Η ίδια η αποδολαριοποίηση από τον εκτός των ΗΠΑ, ΕΕ και λοιπούς εταίρους ιμπεριαλιστικό-καπιταλιστικό κόσμο έχει βαρύ το αποτύπωμα για τους λαούς που θα βιώσουν στο πετσί τους πολεμικούς σχεδιασμούς και τις επεμβάσεις, τους οικονομικούς εκβιασμούς και τις απειλές και ό,τι άλλο μπορεί να περιέχει η δολοφονική ιμπεριαλιστική φαρέτρα.

πηγή: Λαϊκός Δρόμος