Αναβολή της συνάντησης Τραμπ-Σι. Ανταγωνισμοί, διαπραγματεύσεις και προσωρινοί συμβιβασμοί στο φόντο της επέμβασης των ΗΠΑ στο Ιράν

 

Οι πρόσφατες οικονομικές συνομιλίες ΗΠΑ – Κίνας, υπό την ηγεσία του υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, και του Κινέζου αντιπροέδρου, Χε Λιφένγκ, στο Παρίσι απέβλεπαν στο να προετοιμάσουν την επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο στα τέλη του μήνα. Ωστόσο, την ίδια ημέρα που αυτές ολοκληρώθηκαν, ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε την αναβολή του ταξιδιού για 5-6 εβδομάδες, επικαλούμενος τον πόλεμο στο Ιράν, ο οποίος ανατρέπει τον συνολικό σχεδιασμό της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Η επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου στην κινεζική πρωτεύουσα σχεδιαζόταν να πραγματοποιηθεί σε ένα τελείως διαφορετικό κλίμα. Στο επιτελείο της Ουάσιγκτον καλλιεργούνταν η εικόνα ενός προέδρου που θα έφθανε στο Πεκίνο με τον αέρα του κυρίαρχου. Έχοντας γονατίσει τη Βενεζουέλα μετά την απαγωγή και φυλάκιση του Μαδούρο, έχοντας τσακίσει το Ιράν και πιθανά ανοίξει το μέτωπο της Κούβας.
Μια τέτοια αλυσίδα γεωπολιτικών επιβολών θα ενίσχυε σημαντικά τη διαπραγματευτική θέση του αμερικανικού ιμπεριαλισμού απέναντι στον βασικό τους στρατηγικό ανταγωνιστή. Η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να εμφανιστεί στο Πεκίνο ως η δύναμη που εξακολουθεί να διαμορφώνει τους βασικούς συσχετισμούς ισχύος σε διαφορετικές περιοχές του πλανήτη.

Όμως, η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ πιο σύνθετη. Το ιρανικό μέτωπο, το οποίο πολλοί στην Ουάσιγκτον θεωρούσαν ότι θα μπορούσε να κλείσει γρήγορα και ευνοϊκά, μετατρέπεται σε σημείο εμπλοκής. Το Ιράν όχι μόνο δεν υποχώρησε, αλλά αντεπιτέθηκε, επιδεικνύοντας αντοχή και οδηγώντας τις ΗΠΑ και το Ισραήλ σε μια παρατεταμένη σύγκρουση με αβέβαιη έκβαση.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η επίσκεψη στο Πεκίνο δεν μπορούσε να πραγματοποιηθεί με τους αρχικούς όρους. Ο Τραμπ θα εμφανιζόταν αποδυναμωμένος, χωρίς το «κεφάλαιο ισχύος» που υπολόγιζε να έχει συσσωρεύσει. Η αναβολή, επομένως, δεν είναι απλώς αποτέλεσμα της συγκυρίας του πολέμου, αλλά ένδειξη ότι οι ΗΠΑ επιχειρούν να αποφύγουν μια διαπραγμάτευση από θέση αδυναμίας.

Οι συνομιλίες στο Παρίσι ολοκληρώθηκαν με τις γνωστές διπλωματικές διατυπώσεις περί «ειλικρινών και εποικοδομητικών συζητήσεων». Στην πραγματικότητα, όμως, ανέδειξαν το βάθος της αντίθεσης αλλά και της σύνδεσης των δύο μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου. Στο τραπέζι βρέθηκαν οι δασμοί, οι περιορισμοί στις επενδύσεις και η λειτουργία των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού. Παρά τον έντονο ανταγωνισμό, και οι δύο πλευρές αναγνωρίζουν ότι μια ανεξέλεγκτη οικονομική σύγκρουση θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στο παγκόσμιο σύστημα.

Η εμπορική αντιπαράθεση των τελευταίων ετών αποτυπώνει χαρακτηριστικά αυτή τη σχέση σύγκρουσης και αναγκαίας συνύπαρξης. Οι δασμοί που επέβαλε η κυβέρνηση Τραμπ σε κινεζικά προϊόντα αποτέλεσαν βασικό εργαλείο πίεσης. Ωστόσο, η απάντηση του Πεκίνου εξουδετέρωσε πρακτικά αυτά τα μέτρα. Η Κίνα στόχευσε στρατηγικά κρίσιμους τομείς για τις ΗΠΑ, ενώ αξιοποίησε τη δεσπόζουσα θέση της στην παραγωγή πρώτων υλών υψηλής τεχνολογίας, περιορίζοντας εξαγωγές και επηρεάζοντας κρίσιμες αλυσίδες παραγωγής. Στράφηκε επίσης στην εσωτερική αγορά σε αντιστάθμισμα των αμερικανικών περιορισμών.

Οι κινήσεις αυτές συνέβαλαν σε μια μερική αναδίπλωση της Ουάσιγκτον, με την επιβολή μορατόριουμ σε ορισμένους δασμούς. Παράλληλα, η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ που ακύρωσε βασικά στοιχεία της δασμολογικής πολιτικής αποδυναμώνει περαιτέρω τη διαπραγματευτική θέση του Τραμπ έναντι του Πεκίνου.
Ενδεικτικό της πίεσης που δέχεται η Ουάσιγκτον είναι και η προσπάθεια εμπλοκής της Κίνας στον πόλεμο, μέσω της πρότασης για συμμετοχή σε ναυτική δύναμη στα Στενά του Ορμούζ. Το επιχείρημα ότι η Κίνα «ωφελείται» από το πετρέλαιο της περιοχής επιχειρεί να μεταφέρει μέρος του κόστους της σύγκρουσης. Η άρνηση του Πεκίνου –όπως και των συμμάχων των ΗΠΑ– καταδεικνύει ότι οι ΗΠΑ θα διαχειριστούν μόνες τους το βάρος της σύγκρουσης που ξεκίνησαν και θα υποστούν τις συνέπειες.

Την ίδια στιγμή, οι σχέσεις ΗΠΑ – Ρωσίας αποκαλύπτουν μια εξίσου σύνθετη εικόνα. Οι επαφές ανάμεσα σε Τραμπ – Πούτιν, αλλά και οι ευρύτερες διαπραγματεύσεις, δεν περιορίζονται στην Ουκρανία. Από τη συνάντηση στην Αλάσκα έως τις πρόσφατες επικοινωνίες, η ατζέντα περιλαμβάνει όλο το πλαίσιο των διμερών σχέσεων: τον έλεγχο των εξοπλισμών, τις ενεργειακές αγορές, τη Μέση Ανατολή, το Ιράν, την Αρκτική κλπ.
Η πρόσφατη απόφαση Τραμπ, για άρση κυρώσεων στο ρωσικό πετρέλαιο, με στόχο τη μείωση των τιμών, εντάσσεται σε αυτό το ευρύτερο «παζάρι». Δείχνει ότι, παρά τον ανταγωνισμό, υπάρχουν πεδία όπου οι δύο ιμπεριαλιστές αναζητούν προσωρινούς συμβιβασμούς για το μοίρασμα της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας. Παράλληλα εντάσσεται στην προσπάθεια «καλοπιάσματος» της Ρωσίας με στόχο την απομάκρυνσή της από τη στενή στρατηγική σχέση με την Κίνα.

Καθοριστικός παράγοντας όλων αυτών παραμένει η σύγκρουση στο Ιράν. Η σημασία της υπερβαίνει τα όρια μιας περιφερειακής κρίσης. Το Ιράν συνδέεται στρατηγικά με τη Ρωσία και την Κίνα και συμμετέχει σε σχήματα όπως οι BRICS και ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO). Επομένως, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή συνδέεται άμεσα με τον ευρύτερο ανταγωνισμό για την παγκόσμια ισχύ.
Ο κινεζικός ιμπεριαλισμός, αν και δεν εμπλέκεται στρατιωτικά, αξιοποιεί την κατάσταση. Καταδίκασε την επίθεση και ταυτόχρονα επιχείρησε να εμφανιστεί ως δύναμη σταθερότητας, ενισχύοντας τη διπλωματική της παρουσία. Προχώρησε σε επαφές με 12 υπουργούς Εξωτερικών και αποστολή απεσταλμένου στις χώρες του Κόλπου, ενώ απέστειλε ανθρωπιστική βοήθεια σε Ιράν, Ιορδανία, Λίβανο και Ιράκ. Επιχειρεί με αυτόν τον τρόπο να οικοδομήσει ένα προφίλ «υπεύθυνου διαμεσολαβητή», σε αντίθεση με την εικόνα των ΗΠΑ ως παράγοντα αποσταθεροποίησης.
Οι εξελίξεις αυτές επιβεβαιώνουν μια βασική αρχή του Λενινισμού: ότι μια χούφτα ιμπεριαλιστικές δυνάμεις ανταγωνίζονται σκληρά για το μοίρασμα του κόσμου, αλλά ταυτόχρονα συνάπτουν συμφωνίες και προσωρινούς συμβιβασμούς. Ο ίδιος σημείωνε ότι το «μοίρασμα» και το «ξαναμοίρασμα» του κόσμου, αποτελεί δομικό χαρακτηριστικό του συστήματος, αποτέλεσμα «της ανισομετρίας της ανάπτυξης, των πολέμων, των χρεοκοπιών κλπ» (Λένιν: Ο Ιμπεριαλισμός, ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού).

Αυτή η διπλή φύση –ανταγωνισμός και συνεργασία– αποτυπώνεται καθαρά στις σημερινές εξελίξεις. Οι ΗΠΑ βλέπουν να χάνουν την πρωτοκαθεδρία για πρώτη φορά μετά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο και επιδίδονται σε κάθε τυχοδιωκτική ενέργεια για να φρενάρουν και να αντιστρέψουν αυτή τη διαδικασία, με κίνδυνο να βάλουν φωτιά σε όλον τον πλανήτη.
Σε μια περίοδο όπου οι ιμπεριαλιστικές αντιθέσεις οξύνονται, οι μεγάλες δυνάμεις επιχειρούν να ενισχύσουν τη θέση τους μέσα από έναν συνδυασμό ανταγωνισμού, διαπραγματεύσεων και προσωρινών συμβιβασμών.
Και όπως δείχνει η ίδια η ιστορική εμπειρία, τέτοιες περίοδοι έντονων ανακατατάξεων συχνά συνοδεύονται από βαθύτερες συγκρούσεις για το μοίρασμα του κόσμου, με τους λαούς να πληρώνουν τον «λογαριασμό».

πηγή:  Λαϊκός Δρόμος