Επίσκεψη Τραμπ στην Κίνα στο φόντο της ενεργειακής κρίσης και των ανοιχτών πολεμικών μετώπων στη Μέση Ανατολή

 

Η προγραμματισμένη –εκτός απροόπτου– συνάντηση του Σι Τζινπίνγκ με τον Ντόναλντ Τραμπ στις 14–15 Μαΐου στο Πεκίνο πραγματοποιείται σε μια περίοδο αυξημένων εντάσεων αλλά και κρίσιμων διαπραγματεύσεων. Η σύνοδος είχε ήδη αναβληθεί μία φορά λόγω της επίθεσης των ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν και πλέον διεξάγεται υπό τη σκιά μιας εύθραυστης εκεχειρίας, ενεργειακών αναταράξεων και ανοιχτών μετώπων στη Μέση Ανατολή.

Ενώ αρχικά το βάρος θα δινόταν σε εμπορικές συμφωνίες, δασμούς και τεχνολογικούς περιορισμούς, πλέον το ζήτημα του Ιράν και ειδικά η κατάσταση στο Στενό του Ορμούζ αναδεικνύεται σε κεντρικό θέμα. Αμερικανοί αξιωματούχοι, όπως ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσσεντ, καλούν ανοιχτά το Πεκίνο να «πιέσει» την Τεχεράνη για το άνοιγμα της ναυσιπλοΐας, αναγνωρίζοντας έμμεσα το ειδικό βάρος της Κίνας, ενώ και η κινεζική διπλωματία τοποθετεί το ζήτημα ψηλά στις προτεραιότητές της.

Στο Πεκίνο εκτιμούν ότι το αδιέξοδο στη σύγκρουση με το Ιράν μπορεί να ενισχύσει τη διαπραγματευτική του θέση, καθώς οι ΗΠΑ εμφανίζονται εγκλωβισμένες σε μια παρατεταμένη κρίση με σημαντικό οικονομικό και πολιτικό κόστος. Ταυτόχρονα όμως, η αστάθεια στον Περσικό Κόλπο επηρεάζει άμεσα την ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας, γεγονός που επιβάλλει προσεκτικούς χειρισμούς.
Κεντρικό σημείο αποτελεί το Στενό του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας και μέσω του οποίου καλύπτεται σημαντικό ποσοστό των κινεζικών αναγκών. Η διατάραξη της ναυσιπλοΐας, η άνοδος των τιμών του πετρελαίου και οι αμερικανικές ναυτικές κινήσεις μετατρέπουν το ενεργειακό σε καθοριστικό παράγοντα των συνομιλιών.

Την ίδια ώρα, η Κίνα κινείται σε πολλαπλά επίπεδα: διατηρεί εμπορικούς διαύλους με το Ιράν, στηρίζει τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων και αποφεύγει άμεση εμπλοκή. Η στάση αυτή αποτυπώνεται και σε δηλώσεις αξιωματούχων της, που καταγγέλλουν τις αμερικανικές κυρώσεις σε κινεζικές εταιρείες και ζητούν διατήρηση της εκεχειρίας.
Στο παρασκήνιο υπάρχουν ενδείξεις ότι το Πεκίνο έχει ήδη διαδραματίσει ρόλο σε προσπάθειες αποκλιμάκωσης, ενώ η επιρροή του στην Τεχεράνη θεωρείται κρίσιμη για την εξέλιξη της κρίσης.

Παράλληλα, οι τριβές μεταξύ των δύο πλευρών παραμένουν. Οι αμερικανικοί περιορισμοί στην τεχνολογία, οι δασμοί και η αντιπαράθεση γύρω από κρίσιμες πρώτες ύλες συνεχίζονται, ενώ το ζήτημα της Ταϊβάν εξακολουθεί να αποτελεί βασικό σημείο έντασης.
Το Πεκίνο προχώρησε πρόσφατα σε μέτρα αντιμετώπισης των αμερικανικών κυρώσεων, καλώντας τις κινεζικές επιχειρήσεις να μη συμμορφώνονται με αυτές και ανοίγοντας τη δυνατότητα νομικών προσφυγών σε εγχώρια δικαστήρια. Η κίνηση αυτή ερμηνεύεται ως ένδειξη της στάσης που προτίθεται να τηρήσει στις διαπραγματεύσεις.
Αναδεικνύεται έτσι με σαφήνεια η βασική αντίφαση των σύγχρονων διεθνών σχέσεων, καθώς ο ανταγωνισμός συνυπάρχει ταυτόχρονα με την ανάγκη για συνεργασία ανάμεσα στις μεγάλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις. Αν και η συνεργασία προβάλλεται ως παράγοντας «σταθερότητας», στην πράξη λειτουργεί συμπληρωματικά σε έναν εντεινόμενο ανταγωνισμό για αγορές, ενεργειακούς πόρους, τεχνολογία και γεωπολιτική επιρροή.

Η σχέση ΗΠΑ-Κίνας χαρακτηρίζεται από βαθιά στρατηγική αντιπαλότητα για την παγκόσμια ηγεμονία. Εμπορικοί πόλεμοι, τεχνολογικοί περιορισμοί, η σύγκρουση για κρίσιμες πρώτες ύλες και σφαίρες επιρροής συνθέτουν ένα πλαίσιο διαρκούς όξυνσης, που εκτείνεται από τη Μέση Ανατολή έως τον Ινδο-Ειρηνικό.
Ωστόσο, παρά την ένταση, διατηρούνται δίαυλοι συνεργασίας. Η ενεργειακή κρίση, η αστάθεια στις αγορές και η ανάγκη αποφυγής ανεξέλεγκτης σύγκρουσης επιβάλλουν περιοδικές «ανακωχές». Σε αυτή τη λογική εντάσσεται και η συνάντηση Σι–Τραμπ.
Οι όποιες συμφωνίες προκύπτουν –εμπορικές, ενεργειακές ή γεωπολιτικές– δεν έχουν μόνιμο χαρακτήρα. Αντανακλούν τον εκάστοτε συσχετισμό δύναμης και παραμένουν εκ των πραγμάτων προσωρινές.

Η ίδια διπλή λογική εκφράζεται και στις σχέσεις Κίνας–Ευρωπαϊκής Ένωσης, με διαφορετικούς όρους. Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εντείνουν την κριτική τους για τις κινεζικές επιδοτήσεις και τις τεχνολογικές εξαρτήσεις, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκουν τη διατήρηση των οικονομικών δεσμών.
Η κινεζική απάντηση κινείται σε δύο επίπεδα: προβάλλει την εικόνα ενός σταθερού οικονομικού εταίρου, με έμφαση στο «αμοιβαίο όφελος», και παράλληλα αξιοποιεί τις διαφοροποιήσεις εντός της ΕΕ και στη Δύση συνολικότερα, ενισχύοντας διμερείς σχέσεις σε τομείς όπως η ενέργεια, οι υποδομές και η βιομηχανία.
Παράλληλα, Κινέζοι αξιωματούχοι τονίζουν την ανάγκη «αυτονομίας» της Ευρώπης από τις ΗΠΑ, υπονοώντας ότι οι ευρωπαϊκές επιλογές δεν πρέπει να ευθυγραμμίζονται πλήρως με την αμερικανική στρατηγική περιορισμού της Κίνας. Η στάση αυτή συνοδεύεται από επενδύσεις και εμπορικές συμφωνίες που ενισχύουν την κινεζική παρουσία στην ευρωπαϊκή αγορά.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ενίσχυση της κινεζικής παρουσίας στη Λατινική Αμερική, περιοχή που οι ΗΠΑ θεωρούν διαχρονικά «ζωτικό χώρο» τους. Η αυξανόμενη διείσδυση μέσω επενδύσεων και εμπορίου προκαλεί έντονες αντιδράσεις από την Ουάσιγκτον.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αντιπαράθεση γύρω από τη Διώρυγα του Παναμά και τον έλεγχο στρατηγικών λιμενικών εγκαταστάσεων, που αναδεικνύει τη γεωπολιτική σημασία των κινεζικών κινήσεων. Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους καταγγέλλουν την κινεζική «οικονομική πίεση», επιβεβαιώνοντας ότι η σύγκρουση αφορά τον συνολικό έλεγχο του δυτικού ημισφαιρίου.
Η συνολική εικόνα αποκαλύπτει την ενίσχυση του κινεζικού ιμπεριαλισμού ως βασικού παράγοντα αναδιαμόρφωσης των διεθνών συσχετισμών. Η Κίνα δεν αποτελεί πλέον απλώς μια «αναδυόμενη δύναμη», αλλά τον βασικό διεκδικητή της παγκόσμιας ισχύος.

πηγή: Λαϊκός Δρόμος